Έρευνα: Άτομα που έπαιζαν ένα video game εγκεφαλικής εκπαίδευσης παρουσίασαν χαμηλότερα ποσοστά άνοιας

Διήρκησε 20 χρόνια.

Μια μεγάλη, μακροχρόνια μελέτη διαπίστωσε ότι η ενασχόληση με ένα video game εγκεφαλικής εκπαίδευσης μπορεί να βοηθήσει στην προστασία του εγκεφάλου από την άνοια για δεκαετίες. Οι ειδικοί χαρακτηρίζουν τα ευρήματα ως την ισχυρότερη μέχρι σήμερα ένδειξη ότι η γνωστική εκπαίδευση μπορεί να δημιουργήσει μακροχρόνιες αλλαγές στη λειτουργία του εγκεφάλου.

«Είναι πολύ εντυπωσιακό», δήλωσε η Marilyn Albert, διευθύντρια του Johns Hopkins Alzheimer’s Disease Research Center. «Δεν είναι καθόλου αυτό που θα περίμενα». Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Alzheimer’s & Dementia: Translational Research & Clinical Interventions, αποτελεί μακροχρόνια παρακολούθηση της μελέτης Advanced Cognitive Training for Independent and Vital Elderly (ACTIVE).

25% χαμηλότερος κίνδυνος μετά από 20 χρόνια
Συγκεκριμένα, οι συμμετέχοντες που ολοκλήρωσαν έως και 23 ώρες ενός ειδικού τύπου γνωστικής εκπαίδευσης, γνωστού ως speed training, μέσα σε περίοδο τριών ετών, εμφάνισαν 25% χαμηλότερο κίνδυνο να διαγνωστούν με Alzheimer’s ή άλλη μορφή άνοιας κατά τη διάρκεια 20ετούς παρακολούθησης. Τα ευρήματα επιβεβαιώνουν προηγούμενα αποτελέσματα της ίδιας μελέτης, σύμφωνα με τα οποία είχε διαπιστωθεί μειωμένος κίνδυνος άνοιας σε βάθος δεκαετίας.

Η ACTIVE είναι μια μεγάλη τυχαιοποιημένη (randomized) ελεγχόμενη μελέτη που χρηματοδοτήθηκε από Υπουργεία Υγείας και περιλάμβανε σχεδόν 3.000 άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω. Οι συμμετέχοντες προέρχονταν από έξι διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές και δεν είχαν σημαντική γνωστική εξασθένηση κατά την έναρξη. Περίπου το 25% ανήκε σε μειονότητες, ενώ η πλειονότητα ήταν γυναίκες. Οι γυναίκες είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στη νόσο Alzheimer’s, καθώς εμφανίζουν άνοια σχεδόν σε διπλάσιο ποσοστό σε σχέση με τους άνδρες.

Πώς οργανώθηκε η μελέτη
Οι συμμετέχοντες στη μελέτη χωρίστηκαν σε ένα από τα τρία προγράμματα γνωστικής εκπαίδευσης: προπόνηση ταχύτητας, εκπαίδευση μνήμης ή εκπαίδευση συλλογισμού. Υπήρχε επίσης μια ομάδα ελέγχου που δεν έλαβε καμία μορφή γνωστικής εκπαίδευσης.
Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να ολοκληρώσουν έως και 10 συνεδρίες εκπαίδευσης, δύο φορές την εβδομάδα, διάρκειας 60 έως 75 λεπτών ανά συνεδρία, μέσα σε πέντε εβδομάδες. Περίπου οι μισοί από κάθε ομάδα έλαβαν επιπλέον «booster» συνεδρίες, φτάνοντας συνολικά έως και 23 ώρες εκπαίδευσης σε διάστημα τριών ετών. Οι ερευνητές παρακολούθησαν στη συνέχεια τα ιατρικά αρχεία μέσω Medicare, προκειμένου να διαπιστώσουν ποιοι συμμετέχοντες διαγνώστηκαν με άνοια στη διάρκεια της 20ετούς παρακολούθησης. Διαφορετικές μορφές άνοιας — όπως Alzheimer’s, αγγειακή άνοια και μετωποκροταφική άνοια — ομαδοποιήθηκαν σε μία ενιαία κατηγορία. Οι συμμετέχοντες που έκαναν speed training και έλαβαν τις επιπλέον συνεδρίες εμφάνισαν 25% μείωση στον κίνδυνο διάγνωσης άνοιας σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Όσοι δεν έκαναν τις επιπλέον συνεδρίες δεν παρουσίασαν όφελος.

Τι είναι το speed training
Το speed training σχεδιάστηκε ώστε να εκπαιδεύει τον εγκέφαλο να επεξεργάζεται οπτικές πληροφορίες πιο γρήγορα και με μεγαλύτερη ακρίβεια. Οι συμμετέχοντες καλούνταν να εντοπίζουν αντικείμενα στην οθόνη και να λαμβάνουν γρήγορες αποφάσεις. Η διαδικασία αυτή μοιάζει με ό,τι συμβαίνει όταν οδηγούμε, εξήγησε η Albert: όταν υπάρχουν πολλά ερεθίσματα στην περιφέρεια του οπτικού μας πεδίου, πρέπει να αποφασίσουμε τι είναι σημαντικό και τι όχι. Το πρόγραμμα που χρησιμοποιήθηκε στη μελέτη σχεδιάστηκε αρχικά από τους ψυχολόγους Karlene Ball και Daniel Roenker με χρηματοδότηση από Υπουργεία Υγείας και σήμερα είναι διαθέσιμο ως «Double Decision» μέσω της πλατφόρμας BrainHQ Double Decision.

Γιατί δεν λειτούργησαν οι άλλες μορφές εκπαίδευσης;
Η εκπαίδευση μνήμης δίδασκε στρατηγικές απομνημόνευσης λιστών λέξεων και λεπτομερειών ιστορίας, όπως η δημιουργία νοητικών εικόνων και συνειρμών. Η εκπαίδευση συλλογιστικής επικεντρωνόταν στην επίλυση προβλημάτων που ακολουθούν συγκεκριμένα μοτίβα, όπως σειρές γραμμάτων ή αριθμών. Καμία από αυτές τις δύο μορφές δεν εμφάνισε προστατευτικό αποτέλεσμα έναντι της άνοιας.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το speed training ενδέχεται να ενεργοποιεί διαφορετικά νευρωνικά δίκτυα μέσω της λεγόμενης «υποσυνείδητης μάθησης» (implicit learning), σε αντίθεση με τη «ρητή μάθηση» (explicit learning), που αφορά συνειδητή απομνημόνευση πληροφοριών. Μόλις ο εγκέφαλος «επανασυνδεθεί» για την εκτέλεση τέτοιων δεξιοτήτων, η αλλαγή μπορεί να είναι διαρκής ακόμη και χωρίς συνεχή εξάσκηση — παρόμοια με την εκμάθηση ποδηλάτου. Επιπλέον, το speed training ήταν προσαρμοστικό (adaptive), δηλαδή το επίπεδο δυσκολίας μεταβαλλόταν ανάλογα με την απόδοση του χρήστη — κάτι που δεν ίσχυε στις άλλες μορφές εκπαίδευσης.

Να ξεκινήσω κι εγώ;
Με βάση τα αποτελέσματα, οι ειδικοί δηλώνουν ότι θα το πρότειναν κυρίως σε άτομα άνω των 65 ετών, δηλαδή στην ηλικιακή ομάδα της μελέτης. Ωστόσο, δεδομένου ότι οι εγκεφαλικές αλλαγές που σχετίζονται με το Alzheimer’s μπορεί να ξεκινούν δεκαετίες πριν από τη διάγνωση, είναι πιθανό και νεότερα άτομα να ωφελούνται — αν και χρειάζονται περισσότερα δεδομένα.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι η άνοια είναι μια σύνθετη πάθηση χωρίς μία μοναδική λύση. Υπολογίζεται ότι περίπου 7 εκατομμύρια άνθρωποι στις ΗΠΑ ζουν σήμερα με Alzheimer’s, αριθμός που ενδέχεται να φτάσει σχεδόν τα 13 εκατομμύρια έως το 2050. Σύμφωνα με έκθεση του Lancet Commission το 2024, σχεδόν οι μισές περιπτώσεις άνοιας θα μπορούσαν να καθυστερήσουν ή να προληφθούν με την αντιμετώπιση συγκεκριμένων παραγόντων κινδύνου.

Μεταξύ των συστάσεων των ειδικών περιλαμβάνονται:
• Έλεγχος ακοής
• Ρύθμιση μεταβολικών παραγόντων όπως χοληστερόλη, σάκχαρο και αρτηριακή πίεση
• Διόρθωση προβλημάτων όρασης
• Τακτική άσκηση, ιδανικά σε συνδυασμό με νοητικά απαιτητικές δραστηριότητες

Επιπλέον, αυξανόμενα ερευνητικά δεδομένα υποδηλώνουν ότι ακόμη και ο εμβολιασμός κατά του έρπητα ζωστήρα μπορεί να συνδέεται με μειωμένο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης, με πρόσφατη μελέτη του 2025 στο Nature να καταγράφει 20% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας σε ορίζοντα επταετίας στους εμβολιασμένους.

Το βασικό μήνυμα των ειδικών είναι σαφές: η φροντίδα της εγκεφαλικής υγείας είναι μια μακροχρόνια επένδυση — και ακόμη και λίγες ώρες στοχευμένης γνωστικής εκπαίδευσης μπορεί να έχουν οφέλη που διαρκούν δεκαετίες.

Κάντε κλικ εδώ για να παίξετε το Double Decision.

Κάντε κλικ εδώ για να δείτε αναλυτικά την έρευνα.

Διαβάστε την έρευνα για το ενδιαφέρον στα video games ενάντια στον τζόγο, στο πορνό και στα cryptos και συζητήστε για έρευνες στο σχετικό forum topic.